Mô hình thương mại điện tử
Mô hình thương mại điện tử
Phân loại thương mại điện tử theo thành phần tham gia giao dịch
Chính phủ (bao gồm các tổ chức phi chính phủ – NGOs và các tổ chức phi lợi nhuận – NPOs), doanh nghiệp và người tiêu dùng đều có thể tham gia vào các giao dịch điện tử. Dựa trên các thành phần tham gia giao dịch, thương mại điện tử được chia thành nhiều mô hình khác nhau với những đặc trưng riêng ( như hình trên ).
1. Giao dịch điện tử giữa người tiêu dùng với người tiêu dùng (C2C)
C2C là mô hình thương mại điện tử diễn ra giữa các cá nhân với nhau. Sự phát triển của các phương tiện điện tử, đặc biệt là Internet, đã giúp nhiều cá nhân có thể tham gia vào hoạt động thương mại với vai trò người bán hoặc người mua.
Một cá nhân có thể tự thiết lập website để kinh doanh những mặt hàng do mình làm ra hoặc sử dụng các website có sẵn để đăng bán sản phẩm. Giá trị giao dịch của mô hình C2C hiện chỉ chiếm khoảng 10% tổng giá trị giao dịch thương mại điện tử trên toàn cầu. Một ví dụ điển hình và thành công của mô hình C2C là eBay.com.
2. Giao dịch điện tử giữa người tiêu dùng với doanh nghiệp (C2B)
C2B là mô hình thương mại điện tử trong đó người tiêu dùng tạo ra giá trị cho doanh nghiệp. Ví dụ: khi người tiêu dùng viết đánh giá sản phẩm hoặc đưa ra ý tưởng mới, họ đang tạo ra giá trị giúp doanh nghiệp sử dụng các thông tin này làm dữ liệu đầu vào.
Một dạng khác của mô hình C2B là khi người tiêu dùng cung cấp sản phẩm hoặc dịch vụ cho doanh nghiệp và doanh nghiệp trả tiền cho họ. Điều này tạo nên sự đảo ngược so với mô hình truyền thống B2C, trong đó doanh nghiệp cung cấp hàng hóa và dịch vụ cho người tiêu dùng.
Về hình thức, người tiêu dùng có thể hoạt động thông qua blog hoặc các nền tảng Internet để đưa ra lời khuyên hoặc giới thiệu sản phẩm. Ví dụ: một người viết bài du lịch và chia sẻ đường dẫn giới thiệu phòng thuê trên Airbnb. Khi người khác đặt phòng thông qua đường dẫn đó, người viết có thể nhận được hoa hồng. Đây là một hình thức của thương mại điện tử C2B.
3. Giao dịch điện tử giữa người dân với chính phủ (C2G)
C2G là mô hình thương mại điện tử cho phép công dân phản hồi hoặc gửi yêu cầu thông tin liên quan đến các dịch vụ công trực tuyến. Ví dụ: Người dân đánh giá các dịch vụ công của chính phủ.
4. Giao dịch điện tử giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng (B2C)
Trong mô hình này, doanh nghiệp sử dụng các phương tiện điện tử để bán sản phẩm trực tiếp cho người tiêu dùng.Người tiêu dùng có thể truy cập website của doanh nghiệp để tìm kiếm sản phẩm, lựa chọn, đặt hàng, thanh toán và nhận hàng.
Các website bán hàng trực tuyến như Amazon là ví dụ tiêu biểu của mô hình này. Doanh nghiệp thường xây dựng website riêng, tạo cơ sở dữ liệu về sản phẩm và dịch vụ, đồng thời thực hiện các hoạt động quảng cáo và bán hàng trực tuyến.
Mô hình B2C mang lại nhiều lợi ích cho cả doanh nghiệp và người tiêu dùng:
Đối với doanh nghiệp: Tiết kiệm chi phí bán hàng do không cần thuê mặt bằng hoặc nhân viên bán hàng trực tiếp; Giảm chi phí quản lý; Tiếp cận khách hàng rộng hơn.
Đối với người tiêu dùng: Có thể mua sắm bất cứ lúc nào và ở bất kỳ đâu; Dễ dàng so sánh nhiều nhà cung cấp; Việc mua hàng trở nên tiện lợi hơn.
Mô hình B2C còn được gọi bằng một tên khác là bán lẻ trực tuyến (e-tailing).
5. Giao dịch điện tử giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp (B2B)
B2B là mô hình giao dịch điện tử giữa các doanh nghiệp với nhau. Các giao dịch này chủ yếu liên quan đến việc mua hàng từ nhà cung cấp và thường được thực hiện thông qua các hệ thống giao dịch điện tử.
Trong mô hình B2B, các doanh nghiệp có thể: chào hàng; tìm kiếm bạn hàng; đặt hàng; ký kết hợp đồng; thanh toán.
Tại Việt Nam, các giao dịch B2B thường được thực hiện thông qua các cổng giao dịch như Alibaba.com.
Mô hình B2B mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp, đặc biệt là giúp giảm chi phí thu thập thông tin thị trường, quảng cáo và tiếp thị, đồng thời mở rộng cơ hội kinh doanh.
6. Giao dịch điện tử giữa doanh nghiệp với chính phủ (B2G)
B2G là mô hình trong đó doanh nghiệp cung cấp sản phẩm hoặc dịch vụ cho chính phủ. Trong trường hợp này, chính phủ đóng vai trò là khách hàng và các hoạt động trao đổi thông tin được thực hiện thông qua các phương tiện điện tử.
7. Giao dịch điện tử giữa chính phủ với người dân (G2C)
Trong mô hình này, chính phủ cung cấp thông tin và dịch vụ công trực tuyến cho người dân thông qua website. Chính phủ có thể tuyên truyền thông tin, tổ chức các chương trình hướng dẫn hoặc hỗ trợ người dân tiếp cận các dịch vụ điện tử.
8. Giao dịch điện tử giữa chính phủ với doanh nghiệp (G2B)
G2B là mô hình trong đó chính phủ bán sản phẩm hoặc cung cấp dịch vụ cho doanh nghiệp.
Ví dụ:đấu thầu công; mua sắm thiết bị cho các cơ quan nhà nước; các trường học hoặc bệnh viện công lập mua sắm theo hình thức đấu thầu.
9. Giao dịch điện tử giữa chính phủ với chính phủ (G2G)
G2G là mô hình trao đổi thông tin và giao dịch giữa các cơ quan chính phủ với nhau.
Một ví dụ điển hình là hoạt động đấu thầu tại Cơ quan dịch vụ công của Mỹ (GSA). Tại website của GSA (gsa.gov), các công nghệ như tổng hợp nhu cầu và đấu giá ngược được sử dụng để mua dịch vụ cho các đơn vị khác nhau của chính phủ liên bang Mỹ.